FAQ: wat houdt de Klimaatwet in en wat is de verhouding tot het Klimaatakkoord?

Het klimaat: een term die nog nooit zoveel is besproken als vandaag de dag. Voor het eerst is een ambitieuze klimaatparagraaf opgenomen in een regeerakkoord en elke dag lezen we er wel iets over in de krant. Er wordt gesproken over een Klimaatwet, maar ook over een Klimaatakkoord en onderliggende tafels. Wat houdt dit allemaal in en wat is de onderlinge verhouding tussen beide? In deze FAQ zullen wij deze vragen met u langslopen.

Wat houdt de Klimaatwet in?

Wat, oorsprong en planning

Het regeerakkoord vermeldt dat de hoofdlijnen van de afspraken op het terrein van klimaat en energie in een Klimaatwet zullen worden verankerd. Vorige week werd bekend dat zeven politieke partijen het zo goed als eens zijn geworden over een voorstel voor een nieuwe Klimaatwet. Het definitieve wetsvoorstel is vandaag (27 juni 2018) bekendgemaakt (zie hier de nota van wijziging; waarover wij later in detail zullen bloggen). De oorsprong van deze wet komt overigens niet uit de koker van de regering; in 2016 deden Klaver (GroenLinks) en Samsom (PvdA) al een voorstel voor een initiatief-Klimaatwet (zie hierover een eerder blogbericht), in navolging van het Klimaatakkoord van Parijs (2015).

Doel

Het nieuwe wetsvoorstel stelt als algemeen (politiek) doel een vermindering van de Nederlandse broeikasgassen van minimaal 95 procent in 2050 ten opzichte van 1990. Hoewel dit doel nog steeds ambitieuzer is dan de streefreductie van de EU (80% in 2050 – zie hier), is het een stuk minder ambitieus dan in het initiatiefvoorstel van Klaver en Samsom werd voorgesteld, waar de 95% geen (politiek) streefdoel betrof maar een verplichting voor het kabinet. Het wetsvoorstel stelt ook een (niet-bindend) streefdoel voor 2030: 49% reductie ten opzichte van 1990. De laatste doelstelling is conform de EU-doelen en het regeerakkoord. Tot slot is er nog een streefdoel van een volledige CO2-neutrale elektriciteitsproductie in 2050.

Beleidsinstrumenten

Naast de reductie(streef)doelen zal de Klimaatwet, ook enige beleidsverplichtingen aan de overheid geven, zoals het vaststellen van een (vijfjaarlijks) klimaatplan (dit is niet het hierna te bespreken Klimaatakkoord) en een jaarlijkse klimaatnota. Deze beleidsinstrumenten zullen slechts gelden als kader voor regeringsbeleid en hebben geen (directe) externe werking. Daarmee biedt de Klimaatwet vooral een kader voor het te voeren proces. De Raad van State zal als procesbewaker optreden en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) krijgt een monitoringsfunctie door het uitbrengen van een jaarlijkse klimaat- en energieverkenning. De klimaat- en energieverkenning wordt jaarlijks op de vierde donderdag van oktober samen met de klimaatnota door de Minister van Economische Zaken en Klimaat aan beide kamers verzonden (de zgn. “klimaatdag”).

Wat houdt het Klimaatakkoord in?

Wat en grondslag

In het regeerakkoord staat ook dat er een nationaal Klimaat- en energieakkoord komt. Het akkoord beoogt maatschappelijke partijen (bedrijven, bestuurlijke partners, milieubewegingen) meer zekerheid te geven over doelen op de lange termijn, aldus de regering. Tegelijkertijd meent de regering dat het akkoord een platform creëert om met elkaar in gesprek te blijven en te reageren op nieuwe (technologische) ontwikkelingen. Het akkoord beoogt tevens concrete afspraken over de institutionele verankering te maken.

Aanpak

In een eerdere brief van Minister Wiebes zijn de kaders en aanpak voor de vaststelling van het Klimaatakkoord geschetst. De totstandkoming van het akkoord zal door de regering, in samenwerking met de SER, worden gefaciliteerd. Hiertoe zijn vijf sectortafels (gebouwde omgeving, mobiliteit, landbouw en landgebruik, elektriciteit en industrie), een Klimaatberaad, taakgroepen en enkele (sub-)werkgroepen ingesteld. Aan de sectortafels zitten de betrokken maatschappelijke partijen en worden afspraken gemaakt. Het Klimaatberaad ziet toe op de algehele voortgang.

Inhoud

Hoewel de contouren van de Klimaatwet inmiddels duidelijk zijn, is de inhoud van het Klimaatakkoord nog verre van concreet. Het enige wat bekend is zijn de reductiedoelen die elke sector toebedeeld heeft gekregen, welke onlangs nog zijn aangepast na doorberekening door het PBL (zie hier). Het streven was om voor de zomer tot afspraken op hoofdlijnen te komen, zodat het PBL deze in de zomer kan doorrekenen. In de tweede helft van het jaar kunnen de hoofdlijnen dan worden uitgewerkt in concrete maatregelen, waarna de uitvoering in 2019 van start zou kunnen.

Planning

Hoewel Minister Wiebes in zijn voortgangsbrief niet rept over enige vertraging in het proces, volgt uit berichten in de media dat het de vraag is of de planning gaat lukken. Het pijnpunt lijkt te zitten in de rekening van de maatregelen en de onderlinge verhouding tussen de tafels. Inmiddels is op 10 juli 2018 het voorstel voor de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord gepresenteerd door Ed Nijpels, voorzitting van het Klimaatberaad (zie hier). Over de inhoud van dit voorstel zal nog een uitgebreider blog verschijnen.

Wat is de verhouding tussen beide?

De Klimaatwet en het Klimaatakoord kennen beide een eigen functie. De Klimaatwet verankert de hoofdlijnen van het klimaatbeleid, en geeft het daarmee een bestendige basis en een kader voor de lange termijn. De Klimaatwet zelf legt echter, los van het opstellen van beleidsstukken, geen concrete verplichtingen of maatregelen op aan de Staat (laat staan aan andere externe partijen). Meer concrete invulling van de hoofdlijnen zal, aldus het eerdere voorstel, geschieden in een klimaatplan. Het opstellen van een klimaatplan komt ook overeen met Europese Energie Unierechtelijke verplichtingen (zie hier) en het Akkoord van Parijs. In 2019 dient Nederland aan de hand van een nationaal plan aan de Europese Commissie te laten zien hoe ze gaat voldoen aan de Europese klimaatdoelstellingen voor 2030. Het streven van het kabinet is dan ook om het eerste klimaatplan op te stellen voor de periode 2019-2023. Te verwachten valt dat de invulling van het klimaatplan dan ook grotendeels zal samenvallen met de invulling van het Klimaatakkoord en de concrete maatregelen die daar momenteel worden afgesproken. In dat kader benoemt Minister Wiebes in zijn eerdergenoemde voortgangsbrief ook dat het kabinet (conform de EU-doelen) richting het einde van 2018, onder meer op basis van de uitwerking van het Klimaatakkoord, een concept Integraal Energie- en Klimaatplan (INEK) zal opstellen. Hier valt een en ander dus met elkaar samen. Overigens merken wij op dat het Klimaatakkoord niet de enige invulling van het klimaatplan zal zijn. Immers, het Klimaatakkoord zal alleen maatregelen in de genoemde vijf sectoren omvatten. Het klimaatplan gaat verder dan dat.

Zoals gezegd zal het klimaatplan, evenals de andere beleidsinstrumenten van de Klimaatwet, externe partijen niet binden. De toelichting (en ook de nota van wijziging) bij het wetsvoorstel overweegt dit expliciet en benoemt dat het om die reden ook niet is aan te merken als een besluit in de zin van de Awb. Hetzelfde geldt voor het Klimaatakkoord. Het akkoord zal alleen gelden voor de betrokken partijen die hun handtekening onder het akkoord zetten en niet voor derden. Dan nog is het niet duidelijk wat er gebeurt als een partij de afspraken niet nakomt of uit het akkoord stapt. Hierover zullen afspraken gemaakt moeten worden in het akkoord. De regering heeft ook aangekondigd de maatregelen uit het akkoord in de wet te willen opnemen. In de eerdergenoemde voortgangsbrief voegt Minister Wiebes “belemmerende wet- en regelgeving” als dwarsdoorsnijdend thema toe aan het Klimaatakkoord. Dit ziet volgens hem zowel op bestaande, als nieuwe wet- en regelgeving die noodzakelijk wordt geacht om de klimaatopgave te realiseren. Hoe een en ander eruit komt te zien, wordt dit jaar hopelijk duidelijk. Stay tuned!

Dit is een blog in de “FAQ”-serie. Een overzicht van alle blogs in deze serie kunt u hier vinden.

Het bericht ‘FAQ: wat houdt de Klimaatwet in en wat is de verhouding tot het Klimaatakkoord?’ is een bericht van Stibbeblog.nl.


Valerie van ‘t Lam
Alle posts van Valerie van ‘t Lam

Anne Vos
Alle posts van Anne Vos
Share on LinkedInShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone